Nhận diện và phát huy giá trị Áo dài ngũ thân trong bối cảnh hội nhập văn hóa Việt Nam

I. Giá trị thẩm mỹ và bản sắc văn hóa của trang phục Áo dài

Khoảng 30 năm trở lại đây, Áo dài của phụ nữ Việt Nam được quan tâm coi trọng nhiều hơn, từ việc tuyên truyền, quảng bá, thiết kế, may mặc... nhưng về lịch sử thăng trầm, công năng và giá trị thẩm mỹ của Áo dài thì không ít người vẫn còn mơ hồ. Chính vì lẽ đó, trang phục này chưa phát huy giá trị để thực sự trở thành biểu tượng, là thương hiệu độc đáo của Việt Nam.

Là người luôn đau đáu với vấn đề bảo tồn và phát huy di sản Áo dài, nhà nghiên

cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa và Thông Tin tỉnh Thừa Thiên

- Huế (nay là Sở Văn hóa và Thể thao) đã chia sẻ:

"Festival Huế năm 2000, chúng tôi nỗ lực đưa Áo dài ra đời sống hiện đại bằng hoạt động Lễ hội Áo dài. Làm thế nào để công chúng hào hứng với Áo dài? Chúng tôi phải tận dụng cả cung Diên Thọ, Ngọ Môn, có lúc chặn cả 2 đầu câu Trường Tiền, khai thác 6 nhịp cầu dài hơn 500m thành sân khấu, có 1000 cô gái Huế tham gia, 1000 chiếc chiếu hoa trải trên cầu, để quảng diễn Áo dài. Tôi tưởng rằng chúng ta đã thổi được luồng sinh khí mới cho Áo dài Việt Nam, nhưng thật ra chỉ là sự vươn vai trỗi dậy của Áo dài nữ, còn Áo dài nam rất thảm hại. Ngay cả chính tôi, lúc đó cũng không tự tin với Áo dài".

Chúng ta cùng ngược dòng trở về với câu chuyện của Áo dài Việt Nam.

1. Áo dài qua những thăng trầm

Tiền thân Áo dài hôm nay được cách tân từ Áo ngũ thân, hay còn gọi là Áo ngũ thân tay chẽn. Thoạt nhìn, loại áo này của nữ và nam khá giống nhau, chỉ khác vài đặc điểm nhỏ. Thời Chúa Nguyễn Phúc Khoát (1739 - 1765), ông đã ra chỉ dụ phổ biến Áo ngũ thân trong dân chúng. Sau này, nhà Nguyễn (1802 - 1945) kế thừa và cải cách các loại trang phục đã quy định từ thời các Chúa, trong đó có Áo ngũ thân. Đặc biệt, giai đoạn năm 1826 1837. Vua Minh Mạng quyết định cải cách trang phục triệt để nhằm thống nhất cách mặc trong toàn cõi Việt Nam. Từ đây, Áo ngũ thân được coi như bộ Quốc phục tồn tại và phát triển cùng các loại trang phục của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Áo ngũ thân ra đời trong bối cảnh Chúa Nguyễn ở Đàng Trong muốn thoát ly khỏi Vua Lê - Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, lấy tư tưởng của Nho giáo làm chuẩn mực đạo đức xã hội, cho nên kiểu dáng trang phục này của nam và nữ đã phần nào đáp ứng quan niệm thẩm mỹ cũng như sự thay đổi của xã hội đương thời. Áo ngũ thân tiện lợi gọn gàng, kín đáo khi mặc, mang đặc điểm riêng, khác với trang phục của các quốc gia khu vực, phù hợp với khí hậu, đã khắc phục được nhược điểm của những trang phục trước đó, đặc biệt khắc phục những nhược điểm cơ thể của đàn ông và phụ nữ Việt.

Từ những năm 1930, họa sỹ Cát Tường (1912 - 1946) khởi xướng cách tân Áo ngũ thân nữ, mở đường cho Áo dài hiện đại, tạo bước ngoặt mới cho Áo ngũ thân. Trước đây, vẻ đẹp người phụ nữ Việt Nam kín đáo trong tà Áo ngũ thân rộng rãi.

giản dị, thì nay vẻ đẹp ấy được bộc lộ cởi mở, mạnh bạo hơn nhờ một số cải tiến như: cổ mở rộng, tay ngắn, thân áo ôm sát ngực, tôn vinh đường cong cơ thể người phụ nữ. Bỏ cách may 5 thân. Kiểu dáng, chất liệu, màu sắc, hoa văn trang trí của Áo dài nữ bắt đầu đa dạng. Sự thay đổi này phù hợp với phong trào Âu hóa, tiếp thu văn minh phương Tây cũng như phong trào đòi quyền bình đẳng của phụ nữ ở Việt Nam. Qua gần một thế kỷ, Áo dài nữ ngày nay vẫn không ngừng cách tân, trong khi đó, Áo ngũ thân cho nam giới Việt gần như rút lui khỏi đời sống đương đại, thay vào đó là các kiểu áo cách tân không đúng lối may truyền thống, hoa văn trang trí sặc sỡ, xa rời bản sắc văn hóa.

Đối với Áo ngũ thân của nam giới, qua hình ảnh người Pháp ghi lại giai đoạn trước năm 1945, trong đời sống thường nhật trong lễ hội, từ người già đến trẻ nhỏ, đặc biệt đàn ông Việt luôn mặc Áo ngũ thân. Tuy vậy, do ảnh hưởng văn minh phương Tây, phong trào Âu hóa lan rộng trong giới trí thức, tư sản, quan lại đến dân thường, dần dần trang phục Áo ngũ thân của đàn ông Việt thay đổi. mờ nhạt trong đời sống, chỉ còn đọng lại ở trang phục của những người thực hành tôn giáo, tín ngưỡng, hoặc biến đổi sang dạng trang phục gần giống với Áo ngũ thân và cũng gọi chung là Áo dài.

Cuối thập niên 1950. Áo dài nam (biến đổi từ Áo ngũ thân) xuất hiện trên sân khấu, đặc biệt trong các vở diễn liên quan tới xã hội Phong kiến tạo ấn tượng mạnh với các nhân vật phản diện như quan lại, địa chủ, cường hào. Từ giai đoạn này, thưa dần người biết đến kiểu dáng Áo ngũ thân nguyên bản. Trang phục truyền thống của sân khấu cải biên đã ngấm dần vào thị giác khán giả và hồn nhiên bước vào đời sống. Cứ như vậy, Áo ngũ thân không còn giữ được những nét tạo hình và cách may, cách mặc như Áo ngũ thân có từ thời Nguyễn, không còn giữ được những đặc điểm tinh tế của Áo ngũ thân thuở ban đầu. Hình ảnh về Áo ngũ thân nguyên bản bị mờ nhạt bị trang phục sân khấu chiếm lĩnh. Thoáng nhìn, người ta dễ lầm tưởng Áo dài dễ may, tà dài là đủ tiêu chuẩn gọi là Áo dài. do đó cách may, cách mặc trang phục này khá tùy tiện. Màu sắc, kiểu dáng dân chạy theo xu hướng "trọc phú", lòe loẹt, khoa trương, thiếu tinh tế của thẩm mỹ truyền thống dân tộc.

Suốt chiều dài lịch sử của Áo dài nữ (từ Áo ngũ thân nữ trở thành tên gọi Áo dài gọi chung cho cả nam và nữ), chúng ta thấy sự phát triển không ngừng của trang phục này, đặc biệt sự phát triển này phù hợp với bối cảnh xã hội và thắm mỹ đương thời. Mỗi lần cách tân áo nữ, người ta lại thấy được sức sống của nó. Nhưng Áo dài nam có một số phận tương đối khác, không những không tiếp thu kiểu dáng truyền thống mà càng xa rời bản sắc văn hóa Việt.

2. Đặc điểm của Áo ngũ thân

Về cơ bản, Áo ngũ thân có kết cấu: 2 mảnh vải liên (chập làm 4 thân), 1 mảnh vải rời ghép với nhau tạo thành thân thứ 5. Chiều dài vạt áo quá đầu gối, vạt trước và vạt sau rộng: cổ áo vuông, đứng (nữ 2cm, nam 4cm); tay áo liên vai, rộng ở nách, thu hẹp ở đầu ống tay nên gọi là áo tay chèn: 5 khuy áo cài bên phải chéo xuống nách và eo, tùy điều kiện và địa vị của người mặc mà chất liệu làm khuy áo khác nhau. Trang phục Áo ngũ thân truyền thống không thể thiếu khăn quán đầu, người ta luôn phải mặc áo lót màu trắng bên trong. Chất liệu may áo phố biến là vải lụa tơ tằm, đa dạng về màu sắc và hoa văn trang trí.

Áo ngũ thân được sinh ra trong bối cảnh của hệ tư tưởng Nho giáo, do đó một số đặc điểm kết cấu của áo mang những nét tạo hình chịu ảnh hưởng bởi bối cảnh xã hội đương thời, đặc biệt từ Triều phục. Áo ngũ thân tiếp thu từ trang phục trước đó như các loại áo Giao lĩnh. Bàn lĩnh. Trực lĩnh... nhưng nó khắc phục các nhược điểm của các loại trang phục nói trên ở công năng sử dụng tiện lợi hơn.

3. Bản sắc văn hóa của trang phục Áo ngũ thân

Bản sắc văn hóa Việt trên trang phục Áo ngũ thân là gì? Có phải mặc trang phục này phù hợp với bối cảnh, được may bằng chất liệu Việt Nam, do bàn tay người thợ Việt Nam làm ra và hoa văn trên áo là hoa văn truyền thống của Việt Nam?

Đối với trang phục nói chung, chúng tôi cho rằng, vấn đề tạo nên bản sắc văn hóa không hoàn toàn nằm trong chất liệu, người thợ và hoa văn. Các yếu tố đó chỉ đóng vai trò rất nhỏ để tạo nên bản sắc văn hóa trên trang phục.

Chúng tôi mạo muội đưa ra một số yếu tố tạo nên bản sắc văn hóa của Áo ngũ thân, những yếu tố này được hình thành và cộng hưởng từ kiểu dáng, ứng xử của người mặc. 

Khiêm nhường: Đặc tính này thấy rõ trong cách may, mặc Áo ngũ thân. Trang phục Áo ngũ thân luôn có xu hướng giấu mình, khiêm tốn. Sự khiêm nhường, giấu mình thể hiện qua cách may và sử dụng trang phục, ví dụ như mặc áo the ra ngoài lớp áo lụa gấm sáng màu nhằm tạo sự thanh nhã, dễ hòa hợp với những người xung quanh, nhưng sự sang trọng, mạnh mẽ vẫn nhấn nháy, ẩn chứa ở lớp áo bên trong.

Sự khiêm nhường này còn thấy trong tạo hình của dáng áo. Do hạn chế về kỹ thuật cho nên người ta đã may áo thân liền vai (trang phục các nước trong khu vực cũng có đặc điểm này). Cách may này tạo ra đặc điểm thật vai như đúng hình thể người mặc (không bị gồ lên như áo may ghép tay của veston), áo sẽ ôm sát bờ vai của người mặc, tạo cảm giác thật thà trước người đối diện. Người mặc áo sẽ thấy tự tin, thoải mái trong giao tiếp, khác hẳn với lối may, mặc veston của người Âu. Chính vì lẽ đó, Đại sứ Phạm Sanh Châu khi mặc trang phục Áo ngũ thân đã nhận xét: “Mỗi khi khoác lên bộ Áo dài truyền thống này, tự nhiên tôi thấy mình phải ứng xử cho tương xứng, nhất là tâm hồn mình phải thanh thản, suy nghĩ của mình phải trong sạch, hành vi của mình phải cao sang, thể hiện được là bậc quân tử".

Kín đáo: Với lễ phục triều Nguyễn, trang phục phải che kín thân, chân, tay khi thực hiện các nghi lễ, do đó Áo ngũ thân phần nào cũng tiếp thu những đặc điểm này. Áo ngũ thân thường có tà trước và tà sau rất rộng (độ rộng tùy theo thân hình người mặc). Vạt áo rộng có chức năng che phủ thân và chân, đáp ứng thói quen sử dụng của người mặc khi ngồi ghế cũng như ngôi chiếu hoặc phản.

Phong thái khỏe mạnh, duyên dáng: Do kỹ thuật may và kiểu dáng của Áo ngũ thân khắc phục nhược điểm cơ thể của người đàn ông và phụ nữ Việt, cũng từ các đặc điểm này mà tạo phong thái đàn ông tự tin, mang phong thái nghiêm trang, oai vệ, đĩnh đạc và khỏe mạnh, nam tính. Nhà điêu khắc Mai Thu Vân (Giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật VN) đã nhận xét: "Áo ngũ thân do kết cấu vai liên tay cho nên đã tạo cho thân hình người mặc khỏe mạnh, đặc biệt là bờ vai người đàn ông Việt vốn thường xuôi nhưng khi mặc áo vẫn thấy cơ thể vạm vỡ". Còn với Áo ngũ thân nữ, tuy không phô diễn đường cong cơ thể như Áo dài hiện đại nhưng người xưa đã không quên tạo sự gợi cảm, duyên dáng, ý nhị. Cổ áo nữ cao chỉ có 2cm (cổ áo nam 4cm) nhằm khoe "cổ kiêu ba ngấn" và làm cho khuôn mặt sáng hơn, tay áo chẽn sát bắp tay (chén hơn áo nam) tạo thêm cảm giác cho cánh tay người phụ nữ sự gọn gàng và thon thả. Những đặc điểm làm duyên trên tấm Áo ngũ thân không phải ở hoa văn cầu kỳ mà rất nhẹ nhàng ở những chi tiết nhỏ trên dáng áo.

Thẩm mỹ tinh tế: Kết cấu tạo hình áo, cách phối màu (như đã trình bày trên phần đặc điểm áo), xử lý các chi tiết và cách mặc để phù hợp với công năng sử dụng đã thể hiện thẩm mỹ hết sức tinh tế trên Áo ngũ thân. Có một chi tiết nữa rất đáng quan tâm đó là chiếc khăn quấn đầu của người Việt. Đây là chi tiết tưởng nhỏ trên trang phục nhưng nó bộc lộ thẩm mỹ, cách ứng xử của người mặc với những người xung quanh. Người xưa luôn quấn khăn màu đen hoặc khăn màu đậm trên đầu, ngoài việc làm gọn tóc nó còn làm cho khuôn mặt sáng hơn, thanh thoát hơn. Ngày nay khăn còn khắc phục các nhược điểm về tóc của người đàn ông. Khăn màu đậm, giày màu đen và sự nhấn nhá trên trang phục tạo thêm sự sang trọng, lịch lãm cho người mặc.

Sự tinh tế còn thể hiện trên kỹ thuật may, như ghép hoa văn ở sống áo thật khớp, đường may thẳng, mũi kim nhỏ, đều, có chỗ được giấu kín không thấy đường chỉ khâu. Đường tà lượn, chân vạt áo có đường cong hình cánh cung rất sống động.

Cách mặc cũng hết sức cầu kỳ, như phải mặc lớp áo lót trong sáng màu vừa có công năng giữ mồ hôi, vừa tạo cứng cáp cho lớp áo ngoài, vừa có sự nhấn nhá màu sắc bên trong. Trong quá trình thử nghiệm, chúng tôi nhận thấy lớp áo lót trong màu trắng luôn làm cho lớp Áo dài ngoài trở nên sang trọng và phù hợp cho dù người mặc sử dụng áo ngoài màu gi, da người mặc đen hay trắng. Giống như bộ Âu phục, có lẽ lớp áo bên trong của bộ trang phục Áo ngũ thân giữ vai trò quan trọng tạo ra phong thái và thể hiện sự tinh tế của người mặc.

Áo ngũ thân đã được định hình qua mấy thế kỷ, nhưng trải qua biến động của lịch sử và thời gian đã phần nào làm phai nhạt những vấn đề về lịch sử cũng như giá trị của nó. Tuy Áo dài hiện đại được các nhà thiết kế không ngừng tìm tòi và sáng tạo để bồi đắp thêm những giá trị của trang phục này, nhưng tiếc thay mới chỉ thành công ở áo nữ. Hiện nay nhiều kiểu dáng Áo dài ra đời, nhưng những giá trị mang bản sắc văn hóa Việt Nam trên các trang phục đó cần phải đánh giá thấu đáo, dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống của Việt Nam.

II. Thực trạng may, sử dụng Áo dài trong giai đoạn hiện nay

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới. Thông qua nghệ thuật điện ảnh, sân khấu, nghệ thuật thị giá... đời sống văn hóa tinh thần của người Việt Nam đã phong phú và đổi thay từng ngày, đặc biệt ở lĩnh vực thời trang. Trong giai đoạn đất nước còn chiến tranh và khó khăn thì câu chuyện mặc không phải ưu tiên hàng đầu, mọi người đều mặc giản tiện. Chiếc Áo dài của phụ nữ tuy là trang phục thường dùng trong các buổi lễ trang trọng nhưng ít người sở hữu cho mình một hoặc vài bộ như hiện nay. Đa số thường đi thuê, đi mượn Áo dài để sử dụng trong các sự vụ và có sao mặc vậy, không có cơ hội lựa chọn. Từ thập niên 1990, đời sống chính trị, kinh tế ở nước ta chuyển mình mạnh mẽ,

sự cởi mở trong các hoạt động văn hoá, nghệ thuật là nhân tố quan trọng thúc đẩy lĩnh vực thời trang phát triển. Từ giai đoạn này, trang phục Áo dài của phụ nữ được sử dụng thịnh hành trong đời sống. Nhưng buồn thay, hình ảnh nguyên bản của Áo dài là Áo ngũ thân truyền thống lại mờ nhạt, ít ai xới lên câu chuyện về lịch sử ra đời và thịnh hành của trang phục này. 10 năm trở lại đây Áo dài dành cho nam giới bị biến đổi nhiều, loại "Áo dài nam cách tân" hoàn toàn khác với Áo ngũ thân truyền thống được sử dụng rất rộng rãi. Đặc biệt, thời gian gần, đây khi nhắc tới chuyện đàn ông mặc Áo dài truyền thống là một bộ phận xã hội tỏ thái độ không đồng tình hoặc tẩy chay phản đối.

Tại sao lại có hiện tượng như vậy với bộ trang phục Áo dài nam - Di sản của cha ông? trong khi Áo dài nữ đã tiến xa, thịnh hành và được thế giới biết đến. Bao nhiêu lời lẽ hay đẹp, lãng mạn người ta dành cho Áo dài nữ thì bấy nhiêu lời lẽ chê bai, cay độc dành cho Áo dài nam, như: nhếch nhác, hèn, phong kiến, cổ hủ, cường hào, ác bá... Chính vì vậy, trong phạm vi bài viết này chúng tôi sẽ chủ yếu đề cập đến vấn đề may, mặc trang phục Áo dài của đàn ông Việt trong giai đoạn hiện nay.

Trang phục Áo dài sân khấu phổ biến trong cuộc sống

Trên cả nước hiện nay phổ biến kiểu Áo dài nam may sẵn với giá thành rất rẻ. Áo có đặc điểm chung là kết cấu 2 thân, tà dài, ống tay rộng, cổ áo thấp, hoa văn trên áo phổ biến là những hình tròn nổi hoặc chìm. Có loại áo may bằng vải voan. kính mỏng, nhìn xuyên thấu (không phải vải the). Khăn xếp đóng cứng, nhiều vòng, vành to, có loại khăn bọc bằng vải gấm có hình tròn phía trước, đủ loại mầu sắc. Loại áo này thường được may sẵn, bán đại trà, ít ai may đo cần thận. Hầu như người mặc cũng không mong đợi gì hơn là mặc cho có, cho xong.

Chúng tôi tìm đến NSND Trần Bảng, theo lời kể của ông, vào cuối thập niên 1950, Bộ Văn hóa (nay là Bộ VHTTDL) thành lập Ban Nghiên cứu Chèo. Ngày đó. để Chèo có sức sống mới, ngoài việc cải biên Chèo, Ban Nghiên cứu Chèo mời các họa sỹ thế hệ Trường Mỹ thuật Đông Dương và một số họa sỹ khác nữa tham gia thiết kế mỹ thuật, trong đó có trang phục cho sân khấu Chèo. Đối với nghệ thuật sân khấu, cùng với sáng tạo khác thì cách làm mới trang phục là một bước đi quan trọng trong sự phát triển của nghệ thuật sân khấu Chèo giai đoạn đó.

Để phù hợp với đặc điểm, tính cách nhân vật, trang phục biểu diễn phải được thiết kế sao cho đạt hiệu quả, áo có tà dài hơn, tay rộng, màu sắc trang phục cũng được biến đổi không giống Áo dài ngũ thân truyền thống. Các nhân vật phản diện như lý trường, hương lão, thầy cúng, thầy bói, phú ông, quan tham... đều có trang phục xộc xệch, nhếch nhác, lòe loẹt... Cách thiết kế trang phục kiểu như thế này không chỉ ở sân khấu Chèo mà còn thấy trên sân khấu Cải Lương, Tuồng, Kịch nói... Vào cuối những năm 1980, người ta thấy trang phục Áo dài cho liền anh Quan họ đã bắt đầu thay đổi, hình ảnh của những chiếc Áo dài nam giống với những nhân vật trong truyện tranh lịch sử của họa sỹ Tạ Thúc Bình. Áo the bị lạm dụng rồi phổ biến, khăn quấn đầu màu đen hoặc màu đậm đã thay bằng khăn đủ các màu, thường là khăn đồng màu với áo.

Trong một thời gian dài. Áo dài nam bị gán làm biểu tượng chế độ Phong kiến hơn là biểu tượng của văn hóa truyền thống. Đàn ông mặc Áo dài đã dần dần được mặc định là hình ảnh đại diện cho tầng lớp quan lại, địa chủ... đại diện cho những thói hư tật xấu, cho những gì cũ kỹ, cổ hủ... Sau năm 1945, khi đả phá cái cũ, các họa sỹ chỉ cần vẽ một người đàn ông béo ị mặc Áo dài là mọi người hiểu ngay ra đó là quan lại của thời kỳ Phong kiến. Trên sân khấu, trong vở chèo Quan Âm Thị Kính. Nghêu Sò Ốc Hến...: cảnh thu thuế ở đình làng trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy... đều xuất hiện nhân vật phản diện, quan lại mặc Áo dài. Những hình ảnh đó gây ấn tượng mạnh cho người xem đến mức họ thuộc và bị ám ảnh trong tâm thức, dần dà khiến cho xã hội có một cách nhìn khác về Áo dài của nam giới. Từ đó, Áo dài của đàn ông Việt bị soi xét qua lăng kính khác mà không được nhìn nhận là sản phẩm tinh hoa. Nếu ai đó có coi trọng thì đều lấy hình ảnh của trang phục kiểu sân khấu lòe loẹt. xộc xệch, thiếu tinh tế để tôn vinh, ca ngợi.

Trong một thời gian dài, người ta thường nhắc tới Áo dài nữ mà quên Áo dài nam, những tư liệu hình ảnh về Áo dài nam cũng khá ít ỏi. Các kỹ thuật dệt vải, may, cách mặc áo cũng dần bị quên lãng. Áo dài nam chỉ còn được may và sử dụng hời hợt trong các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng ở làng xã hoặc sử dụng trên sân khấu. Vì lẽ đó, rất nhiều người đã phản bác khi lấy trang phục Áo dài làm Lễ phục Nhà nước, hoặc họ đòi phải cách tân, thay đổi loại trang phục này thì mới phù hợp với cuộc sống. Chính do sự thiếu hiểu biết, cách suy nghĩ sai lệch về Áo dài nam truyền thống, cho nên không ít người, đặc biệt là những người làm thiết kế thời trang luôn luôn có suy nghĩ phải cách tân Áo dài nam.
"Áo dài cách tân" có tiếp thu truyền thống?

Hiện nay đang phổ biến loại loại áo mang danh nghĩa "Áo dài cách tân". Loại này đa dạng, phong phú, muôn hình vạn trạng, có đặc điểm chung chỉ có 2 thân, ống tay may rời vai (theo kiểu veston) và hoàn toàn khác xa với Áo ngũ thân. chính vì lẽ đó chúng tôi không coi loại áo này là Áo dài hoặc Áo dài cách tân. Có thể nhận định rằng những trang phục ấy "thoát ly khỏi trang phục truyền thống" nhưng vẫn được mang danh nghĩa cách tân theo kiểu "treo đầu dê bán thịt chó".

Đại sứ Saadi Salama (Đại sứ Palestine tại Việt Nam) đã chia sẻ: "Hiện nay trong các sự kiện ngoại giao, các ngày lễ, đàn ông Việt Nam mặc các kiểu khác nhau: còn phụ nữ dù phần nhiều mặc Áo dài nhưng mỗi người lại một kiểu, khiến người nước ngoài như chúng tôi đôi khi bị "lạc hướng" khi nhìn vào các kiểu Áo dài".1 Đây không phải là ý kiến duy nhất mà còn có khá nhiều ý kiến tương tự.

Nhiều nhà thiết kế cho rằng, Áo dài khi mặc thường bị nhăn, dúm, thân áo không phẳng, do đó họ đã đưa kỹ thuật may veston để may, vì vậy vạt áo hẹp, may bó sát người, ráp nối tay (raglan), độn ở vai. Vạt áo thẳng kéo dài (có loại dài như áo Trường sam, Trường bào của Trung Quốc, có loại áo tà dài chưa tới đầu gối như trang phục truyền thống của đàn ông vùng Nam Á). Đường cúc áo cũng đã bị thay đổi, nhiều mẫu thiết kế hàng cúc chạy dài từ ngực xuống, có kiểu áo kéo khóa phía sau lưng, có loại áo cúc bằng vài bện... kiểu dáng không thống nhất. Phần lớn các loại này không còn tiếp thu từ Áo ngũ thân truyền thống nữa mà giống với Âu phục, có áo giống như áo đầu bếp có tà dài.

Những loại áo mới này bộc lộ một số nhược điểm như: chúng thường được may bằng chất vải dày để tiện cho vẽ và thêu, khó vận động, không thông thoáng gây

(1. Thiên Điều, Ngọc Hiên, Tiến Long, Bảo vệ tà Áo dài chính là đang bảo vệ chủ quyền văn hóa Việt Nam. Báo Tuổi Trẻ, ngày 24/11/2019.)

khó chịu khi mặc trong thời gian dài. Trong khi đó, đặc điểm của Áo ngũ thân là thoáng, rộng, các chi tiết tay, tà, cổ được may gọn, khi mặc phù hợp với khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam. Những đặc điểm nổi trội của Áo ngũ thân khắc phục nhược điểm cơ thể, tạo sự kín đáo khi giao tiếp, chứa đựng những yếu tố đặc trưng, mang bản sắc văn hóa của người Việt thì không còn thấy trên loại áo "cách tân" này nữa.

Áo "cách tân” dễ may, áo hình ống đơn điệu, kỹ thuật may bằng máy đơn giản.

Chính vì vậy, để khỏa lấp những điểm yếu về tạo hình kết cấu dáng áo cũng như

kỹ thuật may, người ta đã sử dụng thêu, vẽ, in, đính cườm trên áo nhiều mầu sắc.

Hầu hết áo "cách tân” đều in, vẽ hoa văn rồng, phượng, chim, hoa, phong cảnh làng quê rực rỡ, to lớn, có áo về nguyên cả hình chim hạc, trống đồng thời Đông Sơn... như tấm áp phích quảng cáo. Xu hướng tô vẽ, rực rỡ, to lớn hoa văn truyền thống xuất phát từ suy nghĩ "hoa văn truyền thống mới thể hiện bản sắc". Nếu không vẽ, in hoa văn thì người ta cũng sử dụng loại vải có sẵn với màu sắc rực rỡ.

Hình thức như vậy đã làm cho loại trang phục này trở nên nữ tính, khoa trương . Người ta dễ dàng nhìn thấy những chiếc áo vẽ, thêu, in có tạo hình dễ dãi, biến áo trở thành tấm vải vẽ bích họa như trào lưu mới nổi hiện nay ở tủ điện, đường làng, ngõ xóm. Những loại vừa nêu thường rất khó mặc để hòa đồng với mọi người và khó mặc trong thời gian dài khác với Áo ngũ thân.

Xu hướng trở về với trang phục truyền thống của giới trẻ

Có không ít nhận định "giới trẻ hiện nay đang quay lưng lại với truyền thống". Chúng tôi thấy rằng, nhận định trên có phần phiến diện, chưa hiểu giới trẻ hiện nay. Trái lại, qua những hoạt động của giới trẻ trong những năm gần đây với âm nhạc, nghệ thuật và đặc biệt trang phục truyền thống, chúng tôi nhận ra giới trẻ đang có xu hướng trở về với truyền thống rất mãnh liệt hơn thế hệ cha anh họ. Trong rất nhiều gia đình hiện nay, nhiều bạn trẻ hiểu biết về âm nhạc, trang phục truyền thống hơn cả ông bà, cha mẹ. Không những chi tìm hiểu, nhiều bạn trẻ còn tự may, tạo dựng thương hiệu, kinh doanh trang phục Áo ngũ thân và các cổ phục khác. Kinh doanh mặt hàng cổ phục hiện nay thuộc về người trẻ. Những trang phục may đẹp, giữ được truyền thống phần lớn cũng do những người trẻ đảm nhận. Số đông người sử dụng cổ phục nói chung cũng như Áo ngũ thân nói riêng là những người trẻ thuộc thế hệ sinh thập niên 1990, 2000. Đại đa số những người trẻ có nhu cầu may đúng và mặc đúng với truyền thống hơn là có nhu cầu cách tân.

Việc tìm về văn hóa truyền thống của người trẻ hiện nay đều xuất phát từ nhu cầu nội tại trong mỗi cá nhân. Nhiều bạn học tập và sinh sống ở nước ngoài, trong quá trình giao lưu với các nền văn hóa khác, đã ý thức được sự cần thiết khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế mà trang phục là nét đặc trưng cơ bản làm cứu cánh để các bạn thể hiện mình. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của trang phục Áo ngũ thân, của cổ phục Việt đã trở thành xu thế lớn đang lan rộng khắp cả nước. Năm bắt được nhu cầu này, nhiều nhà may đã chuyển đổi may Áo dài cách tân, hiện đại để may Áo ngũ thân. Trong quá trình chuyển đổi này, không ít nhà may đã cho ra đời các sản phẩm may vôi, may ấu, không đúng, sản phẩm đưa ra thị trường bị sai và thiếu thẩm mỹ, không tiếp thu cách may truyền thống.

Đây là vấn đề rất cần sự vào cuộc của các nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục...

trong việc định hướng cho giới trẻ. Đối với Áo ngũ thân truyền thống, có một nguyên tắc cần chú ý: "Mặc đúng

trước khi mặc đẹp". Nhưng hiện nay, người ta không chú ý tới cách mặc đúng mà chỉ quan tâm tới sự tiện dụng khi mặc. Đối với lễ phục truyền thống ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới như Hanbok của Hàn Quốc, Kimono của Nhật Bản, hoặc với Thái Lan, Myanmar, Campuchia... các bộ trang phục của họ đều có cách mặc rất cầu kỳ, phức tạp. Với trang phục Áo ngũ thân của Việt Nam cũng vậy. Sự cầu kỳ, phức tạp khi mặc thể hiện sự chỉn chu, ý thức trang trọng của người mặc khi xuất hiện trước người khác. Nhưng với cách mặc lễ phục, trang phục dân tộc như hiện nay, đàn ông Việt Nam lại tìm đến sự giản tiện đến mức tuyềnh toàng, đơn điệu, bộc lộ khoảng trống về thẩm mỹ và sự tinh tế.

Tháng 7 năm 2019, trong chuyến công tác tại Hàn Quốc tại buổi làm việc với Viện Thiết kế và Thủ công Hàn Quốc (Bộ VHTTDL Hàn Quốc), ông Choi Bong Hyun, Viện trưởng chia sẻ với chúng tôi: “Việt Nam giống như Hàn Quốc, trong quá trình phát triển thì thủ công mỹ nghệ là lĩnh vực gặp nhiều khó khăn, nguy cơ lớn sẽ mất đi những giá trị truyền thống. Áo dài của các bạn đơn giản, dễ mặc hơn Hanbok của chúng tôi. Các bạn cần cố gắng giữ nét đẹp truyền thống của Áo dài, nếu bị mất thì rất tiếc, chúng ta sẽ có lỗi với tiền nhân và thế hệ mai sau".

III. Cần hoàn thiện thể chế cho trang phục Áo dài

Cho tới thời điểm hiện nay, chưa có văn bản nào chính thức công nhận Áo dài (nam và nữ) là trang phục đại diện cho dân tộc Việt Nam, có quy định kiểu dáng, quy định cách sử dụng. Giống như hoa sen (từng được đề xuất là quốc hoa) thì Áo dài (được nhiều ý kiến đề xuất là Quốc phục) cũng đang vướng phải những vấn đề về pháp lý trong công tác quản lý. Hoàn thiện thể chế cho trang phục Áo dài là việc làm thiết thực bởi giải quyết hành lang pháp lý cho vấn đề quản lý và sử dụng biểu tượng văn hóa không chỉ tháo gỡ vấn đề bản quyền, chính danh của các biểu tượng mà còn là động lực trong việc giáo dục, quảng bá văn hóa Việt Nam.

Bối rối chuyện Áo dài

Thời gian gần đây, cộng đồng thường xuyên phản ứng với những vấn đề liên quan tới Áo dài, như trang phục khác nhưng lại được gọi là Áo dài: phụ nữ mặc áo có tà dài với váy đụp, mặc Áo dài nhưng không mặc quần dài: chuyện nam công chức viên chức mặc Áo dài làm việc tại công sở; chuyện nam sinh mặc Áo dài đến trường, chuyện bộ lễ phục Đền Hùng... Trong Tuần lễ Thời trang Xuân Hè 2019 tại Bắc Kinh (Trung Quốc) khai mạc ngày 25/10/2018, Ne Tiger đã công bố nhiều bộ

sưu tập thời trang trong đó có những mẫu thiết kế gây bức xúc với người Việt Nam vì những mẫu này giống với Áo dài Việt Nam nhưng lại được giới thiệu là “sự sáng tạo" của nhà thiết kế nước này.

Đặc biệt, tháng 8/2022, dư luận xôn xao về một Đại sứ của Việt Nam mặc trang phục được cho là Áo dài để trình Quốc thư. Nhân việc này, ông Võ Hồng Phúc nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư đã có chia sẻ câu chuyện liên quan tới trang phục trong nghi lễ ngoại giao: "... Vào tháng 10/1995, đoàn Việt Nam đi dự lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Liên Hợp quốc. Đoàn dừng ở Cuba trước khi sang New York. Mấy lần liên tôi thấy nữ cán bộ phụ trách lễ tân bận rộn điện đàm với cơ quan đại diện của ta ở New York. Tôi hỏi 'Có việc gì mà căng thẳng vậy?”. Chi cho hay 'lại vẫn chuyện lễ phục trong dạ tiệc chào mừng'. Chuyện là lễ tân của Liên Hợp quốc quy định hai hình thức: Quốc phục của quốc gia người tham dự hoặc lễ phục phương Tây trang trọng nhất. White tie. Phía ta không chấp nhận mặc White tie và cũng không Quốc phục vì chưa có quy định về Quốc phục. Cuối cùng phía ta đề nghị mặc bộ complet và cà vạt như thường lệ. Phía bạn không chấp nhận. Cuối cùng thỏa thuận đoàn ta mặc bộ comple sẫm màu thường mặc và thắt nơ đen. Buổi đó tôi không tham dự. Sau đó tôi hỏi nữ cán bộ bên lễ tân 'Buổi dạ tiệc thế nào?”. Chị nói: 'Đau quá anh ơi, đoàn ta mặc chẳng giống ai. lại gần giống đám phục vụ, họ cũng áo vest nơ đen, nhìn họ lại còn sang hơn ta vì quần áo họ may đẹp hơn ta!". Thật là một chuyện để nhớ!".?

Trong phiên thảo luận của Quốc hội về các Báo cáo công tác nhiệm kỳ 2016 -2021 của Chủ tịch nước, Chính phủ vào ngày 29/3/2021, đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (đoàn Hà Nội) đã đề cập vấn đề lễ phục. Cụ thể, bà cho hay: "Khi đi tiếp xúc cử tri, mọi người nói với tôi 'đề nghị đại biểu Quốc hội cho biết, khi mặc lễ phục thì tại sao nữ giới mặc Áo dài truyền thống còn nam giới lại phải mặc com-plet?" Và bà nêu ý kiến: “Chúng tôi đề nghị Bộ VHTTDL nghiên cứu trong thời gian tới đưa Áo dài ngũ thân nam truyền thống để báo cáo Quốc hội, báo cáo Chính phủ xây dựng luật về nghi lễ, Quốc phục, Quốc hoa; để nam giới và nữ giới đều mặc áo truyền thống, kế thừa truyền thống của cha ông ta".3

Qua những câu chuyện trên, dư luận xã hội lại đặt ra hàng loạt câu hỏi: Số phận của Áo dài sẽ ra sao? Cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý trang phục Áo dài? Căn cứ pháp lý nào chứng minh Áo dài là trang phục của Việt Nam? Vì sao Áo dài chưa chính thức là Quốc phục của Việt Nam? Đâu là kiểu dáng chuẩn mực của Áo dài? Tại sao các đề án xây dựng và quảng bá thương hiệu quốc gia Việt Nam không có Áo dài?...

(2. Vô Hồng Phúc. 30 năm chuyện Quốc phục của người Việt Báo điện tử Dân trí, ngày 15/8/2022)

(3. Thiên Anh. Có nên đưa Áo dài ngũ thân nam làm lễ phục thay comple?, Báo Thanh Niên, ngày 30/3/2021.)

Vậy giải pháp nào để Áo dài của Việt Nam chính thức có giấy "khai sinh" làm cơ sở pháp lý bảo vệ, bảo tồn và phát triển, tránh tình trạng lộn xộn trong việc may, mặc, thiếu định hướng, thống nhất khi sử dụng Áo dài làm lễ phục, làm trang phục đại diện cho dân tộc?

Hoàn thiện thể chế cho trang phục Áo dài

Từ năm 2010 - 2012, Bộ VHTTDL đã thực hiện Đề án Quốc hoa Việt Nam. Năm 2012, Bộ đã báo cáo Chính phủ phê duyệt hoa sen là quốc hoa của Việt Nam. "Thế nhưng, trong hệ thống văn bản pháp quy của Việt Nam, không ai có thể phê duyệt biểu tượng văn hóa quốc gia. Cho nên Chính phủ yêu cầu, khi chưa có luật nên để nhân dân suy tôn Hoa Sen là quốc hoa" (ông Hồ Anh Tuấn. Thứ trưởng Bộ VHTTDL đã cho báo giới biết như vậy ở thời điểm năm 2013). Và đến nay, hoa sen vån chưa chính thức được công nhận là quốc hoa của Việt Nam.

Theo Điều 2. Nghị định số 01/2023/NĐ-CP ngày 16/01/2023 của Chính phủ về việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ VHTTDL, giao Bộ "Thực hiện quản lý nhà nước về biểu tượng văn hóa quốc gia theo quy định của pháp luật". Sau đó, Bộ VHTTDL cũng đã giao nhiệm vụ này cho Cục Mỹ thuật. Nhiếp ảnh và Triển lãm (Quyết định số: 803/QĐ-BVHTTDL, ngày 31/3/2023). Nhưng hiện nay chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định rõ việc quản lý biểu tượng văn hóa, như: quy định tiêu chí lựa chọn, cơ quan có thẩm quyền đề xuất và công nhận, quản lý và sử dụng biểu tượng văn hóa. Do đó, giống như hoa sen (Quốc hoa) thì Áo dài (Quốc phục) cũng sẽ vướng phải những vấn đề về pháp lý cho công tác quản lý. Trong khi đó, Áo dài từ lâu đã được coi như biểu tượng văn hóa của Việt Nam, nhưng khi gặp vấn đề sử dụng không đúng, may, mặc sai, bị nước ngoài nhận là sản phẩm của họ thì chúng ta hết sức lúng túng trong việc xử lý, xác định cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, cơ sở pháp lý, chế tài thực hiện? Không chỉ riêng hoa sen hay Áo dài, hiện nay nước ta có nhiều biểu tượng văn hóa cũng đã và đang gặp vước mắc về vấn đề quản lý nêu trên.

Giải quyết hành lang pháp lý cho vấn đề quản lý và sử dụng biểu tượng văn hóa không chỉ tháo gỡ vấn đề bản quyền, chính danh của các biểu tượng mà còn là động lực trong việc giáo dục, quảng bá văn hóa Việt Nam. Các cơ quan quản lý nhà nước cần nghiên cứu, sớm ban hành luật hoặc nghị định về biểu tượng văn hóa. Văn bản pháp lý này sẽ mở đầu cho việc lựa chọn, tôn vinh, sử dụng và quản lý các hệ thống biểu tượng văn hóa của Việt Nam, mà hoa sen và Áo dài là trường hợp cụ thể.

(4. Toan Toan. Vi sao hoa sen vẫn chưa chính thức là quốc hoa. Báo Tiền phong, ngày 7/8/2013.)

Một số đại biểu Quốc hội khóa XV trong trang phục Áo dài ngũ thân bên hành lang Hội trường Diên Hồng, kỳ họp Quốc hội, ngày 27/5/2023.

Lựa chọn Áo ngũ thân (nam và nữ) làm Lễ phục Nhà nước

Từ thập niên 1990 đến năm 2014, Bộ VHTTDL đã xây dựng và triển khai thực hiện Đề án Quốc phục, sau đó đổi thành Đề án Lễ phục Nhà nước, nhưng công việc này đã không thực hiện được bởi Ban Tổ chức không tìm ra mẫu lễ phục dành cho nam giới. Tới thời điểm hiện nay khi mà các vấn đề liên quan tới lịch sử, giá trị thẩm mỹ của bộ trang phục Áo ngũ thân (cả nam và nữ) được nhiều người biết đến, việc may. mặc Áo ngũ thân thành xu hướng đã phát triển rộng rãi thì lựa chọn trang phục này cho Đề án Lễ phục Nhà nước là vấn đề không còn khó khăn, phức tạp như trước:

Thay bằng phát động thi thiết kế, nên chăng, Bộ VHTTDL nghiên cứu chọn Áo ngũ thân (cả nam và nữ), chuẩn hóa để làm Lễ phục Nhà nước.

Quy định sử dụng cho từng loại trang phục theo hoàn cảnh, bối cảnh. Áo ngũ thân tay chẽn sử dụng làm tiện phục, Áo ngũ thân tạy rộng sử dụng trong các nghi lễ, nghi thức cấp Nhà nước.

Quy định màu sắc, chất liệu theo cấp bậc, địa vị, chức danh và hoàn cảnh của người mặc.

Áo ngũ thân là tiền thân của Áo dài hiện đại ngày nay, trang phục này đã được người Việt sử dụng trong một thời gian dài. Qua mấy trăm năm, Áo ngũ thân đã được định hình cho phù hợp với khí hậu và con người Việt Nam. Lựa chọn Áo ngũ thân làm lễ phục Nhà nước là tiếp nối và phát huy giá trị truyền thống của cha ông. Đây cũng là hướng đi "Phát triển công nghiệp văn hóa nhằm khai thác và phát huy những tiềm năng và giá trị đặc sắc của văn hóa Việt Nam: khuyến khích xuất khẩu sản phẩm văn hóa, góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 33/NQ-TW ngày 9/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương về Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Xây dựng, quảng bá thương hiệu quốc gia Áo dài Việt Nam

Ở Hà Nội. Huế. Hội An. TP HCM hoặc trung tâm du lịch, chúng ta rất dễ gặp du khách Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Thái Lan, Nga, Mỹ, Pháp... mặc Áo dài dạo phố. Những hình ảnh Áo dài được truyền thông mạnh mẽ trên thế giới. tạo thiện cảm và thu hút khách du lịch đến Việt Nam, tạo sức hút cho các ngành dịch vụ khác. Không những thế, tạo ra chuỗi giá trị kinh tế, văn hóa cho các ngành thủ công truyền thống như dệt vải, cắt may, nguyên phụ liệu, thêu... Ngoài việc tạo ra các giá trị kinh tế cho ngành thời trang thì Áo dài cũng đã tạo ra giá trị văn hóa, quảng bá hình ảnh đất nước, thúc đẩy các ngành Du lịch dịch vụ phát triển.

Áo dài từ lâu đã được coi là biểu tượng văn hóa của Việt Nam.... nhưng không có nghĩa chúng ta thả nổi, bỏ qua việc chuẩn hóa, nâng tầm trang phục này chính thức trở thành biểu tượng, thương hiệu Quốc gia.

Đến thời điểm hiện nay. Bộ VHTTDL đã có quyết định phê duyệt Đề án xây dựng, quảng bá thương hiệu quốc gia "Du lịch văn hóa"; "Nghệ thuật Sơn mài Việt Nam": "Festival Nhiếp ảnh quốc tế Việt Nam"; "Liên hoan phim Việt Nam": "Giải thưởng Quảng cáo sáng tạo Việt Nam"... nhưng Áo dài vẫn còn nằm bên ngoài các đề án.

Năm 2020, Sở VH&TT TT-Huế đã triển khai Đề án “Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam". Việc UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế giao cho Sở VH&TT nghiên cứu, triển khai Đề án "Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam" là rất phù hợp với xu thế thời đại, phù hợp với chủ trương "phát triển nhanh và bền vững, dựa trên nền tảng của di sản, văn hóa và bảo tồn bản sắc văn hóa Huế" mà Nghị quyết 54-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ về con đường xây dựng và phát triển của Thừa Thiên Huế đến năm 2030. tầm nhìn đến năm 2045. Theo ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở VH&TT TT-Huế: Đề án này cũng rất phù hợp với Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 mà Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt ngày 12/11/2021 (Quyết định 1909/QĐ-TTg). trong đó 1 trong 5 quan điểm cơ bản là: "Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học". Việc triển khai thành công đề án sẽ là một ví dụ cụ thể, điển hình về việc đóng góp của công nghiệp văn hóa cho mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của đất nước (Áo dài vừa thuộc lĩnh vực thủ công mỹ nghệ truyền thống, vừa thuộc lĩnh vực thiết kế thời trang).

Đề án "Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam” đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng, thu hút các nguồn lực may, dịch vụ du lịch cũng như quảng bá hình ảnh Cố đô Huế. Đề án này là mô hình tốt để chúng ta tham khảo cho việc xây dựng và quảng bá thương hiệu quốc gia mà Bộ VHTTDL đang triển khai thực hiện.

Hiện nay, trước thực trạng may, mặc Áo dài lai căng, xa rời thẩm mỹ và bản sắc văn hóa Việt Nam thì việc bảo tồn và phát huy giá trị Áo ngũ thân/Áo dài truyền thống là điều vô cùng cần thiết. Phục hồi Áo ngũ thân sẽ là bệ đỡ vững chắc để các nhà thiết kế sáng tạo, bồi đắp thêm giá trị cho Áo dài. Phát huy giá trị Áo dài ngũ thân không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn tạo động lực bảo tồn và làm tăng giá trị các ngành thủ công truyền thống liên quan tới Áo dài. Hiện nay, phần lớn nguyên phụ liệu liên quan tới Áo dài đều được nhập khẩu từ nước ngoài, điều này dẫn đến lãng phí nguồn nhân công trong nước, mai một nghề thủ công. Phục hồi trang phục Áo ngũ thân là phục hồi nghề thủ công truyền thống giúp tạo việc làm cho nhiều người đặc biệt là phụ nữ và giới trẻ, giữ được bí kíp trong sản xuất. khai thác được nguyên liệu trong nước. Không những vậy, còn tạo nguồn thu nhập lớn cho các ngành dịch vụ, du lịch và xuất khẩu, đáp ứng được nhu cầu trong nước, nâng cao giá trị văn hóa cho thương hiệu Áo dài Việt Nam.

Sáng 15/10/2022. Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì hội nghị đối thoại với phụ nữ Việt Nam, chủ đề Thúc đẩy bình đẳng giới và phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội. Đặt câu hỏi với Thủ tướng, bà Nguyễn Thị Hạnh, Giám đốc Công ty May SH (Thừa Thiên - Huế), đề nghị người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo cơ quan chức năng tích cực triển khai thủ tục để công nhận và ghi danh Áo dài Việt Nam là văn hóa phi vật thể quốc gia. Thủ tướng yêu cầu, nếu các quy định của pháp luật không phù hợp thì cần nghiên cứu, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn và lòng dân. "Vướng thể chế thì gỡ thể chế, nếu vướng thủ tục thì gỡ thủ tục". Thủ tướng chỉ đạo.5

(5. Viết Tuân. Nghiên cứu ghi danh Áo dài là văn hóa phi vật thể quốc gia. Báo điện tử VNExpress. ngày 15/10/2022.)
 

Họa sĩ Nguyễn Đức Bình (Sn 1973/Hà Nội), Chủ nhiệm CLB Đình làng Việt, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật (Bộ VHTTDL).