Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền đưa di sản áo dài truyền thống bước vào không gian số

Chuyển đổi số – Hành trình mới để gìn giữ di sản áo dài Việt

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu của mọi lĩnh vực, văn hóa cũng không nằm ngoài dòng chảy ấy. Đối với Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam Phạm Văn Tuyền, người đã dành gần 40 năm gắn bó với nghề thiết kế và may trang phục truyền thống, công nghệ không thay thế giá trị di sản mà trở thành công cụ để bảo tồn, kết nối và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam đến với cộng đồng.

Từ những chiếc áo dài được may bằng đôi bàn tay thủ công đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về áo dài truyền thống, Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền đang từng bước đưa di sản bước vào không gian số, mở ra hướng phát triển mới cho áo dài Việt Nam trong thời đại công nghệ.

Từ kinh nghiệm gần 40 năm làm nghề đến tư duy số hóa

Khởi đầu với nghề may từ những năm cuối thập niên 1980, Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển của ngành may mặc, từ sản xuất thủ công, gia công xuất khẩu đến thiết kế thời trang và xây dựng thương hiệu.

Năm 1998, ông sáng lập Asoen Bridal, thương hiệu chuyên thiết kế và may đo trang phục cưới. Từ nền tảng đó, ông không ngừng nghiên cứu ứng dụng các quy trình quản lý, tiêu chuẩn hóa kỹ thuật may và tối ưu hóa dữ liệu để nâng cao chất lượng sản phẩm và trải nghiệm khách hàng.

Năm 2019, thương hiệu Áo Dài Năm Tuyền ra đời, đánh dấu bước chuyển từ thời trang sang hành trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của áo dài truyền thống Việt Nam. Đây cũng là giai đoạn ông bắt đầu theo đuổi mục tiêu xây dựng dữ liệu phục vụ cho việc lưu giữ và phát triển di sản.

Đưa áo dài truyền thống bước vào không gian số

Theo Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền, bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ hiện vật hay phục dựng trang phục, mà còn phải tạo điều kiện để các giá trị văn hóa được tiếp cận, nghiên cứu và ứng dụng trong đời sống hiện đại.

Với định hướng đó, Áo Dài Năm Tuyền đang từng bước triển khai nhiều hoạt động số hóa, bao gồm:

• Xây dựng cơ sở dữ liệu về hình thể người Việt phục vụ nghiên cứu và may đo áo dài.

• Chuẩn hóa hệ thống thông số kích thước để từng bước hình thành size áo dài truyền thống phù hợp với người Việt.

• Lưu trữ dữ liệu về phom dáng, cấu trúc và kỹ thuật may của các dòng áo dài truyền thống.

• Số hóa thông tin về hoa văn, chất liệu, kỹ thuật thủ công và các giá trị lịch sử gắn với từng mẫu trang phục.

• Ứng dụng công nghệ trong giới thiệu, quảng bá và kết nối khách hàng với các giá trị của áo dài truyền thống.

Những hoạt động này hướng đến việc hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đào tạo, thiết kế và phát triển các sản phẩm văn hóa trong tương lai.

Dữ liệu văn hóa mở – Nguồn nguyên liệu cho sáng tạo

Tại chương trình "Số hóa dữ liệu văn hóa, du lịch Thành phố Hồ Chí Minh", Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền đã trình bày tham luận với thông điệp:

"Dữ liệu văn hóa mở chính là nguyên liệu của công nghiệp văn hóa."

Theo ông, khó khăn lớn nhất của những người nghiên cứu và sáng tạo hiện nay không phải là thiếu ý tưởng, mà là thiếu nguồn dữ liệu văn hóa chính thống để tham khảo và phát triển sản phẩm.

Nhiều tư liệu về trang phục truyền thống, hoa văn hay hiện vật lịch sử vẫn chưa được số hóa hoặc chưa được chia sẻ rộng rãi. Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu, nghệ nhân và nhà thiết kế phải tìm kiếm nguồn tư liệu từ các bảo tàng và thư viện nước ngoài.

Ông cho rằng, nếu dữ liệu văn hóa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối hiệu quả, đây sẽ là nguồn tài nguyên quý giá giúp các nghệ nhân, nhà thiết kế, nhà làm phim, đơn vị du lịch và các cơ sở đào tạo khai thác để sáng tạo những sản phẩm mang đậm bản sắc Việt Nam.

Công nghệ không thay thế di sản mà làm di sản sống lâu hơn

Đối với Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền, công nghệ không làm mất đi giá trị truyền thống mà tạo thêm cơ hội để di sản tiếp cận với nhiều đối tượng hơn.

Thông qua các nền tảng số, dữ liệu văn hóa có thể trở thành nguồn tri thức mở, giúp người trẻ dễ dàng tìm hiểu lịch sử áo dài, giúp du khách tiếp cận văn hóa Việt Nam bằng nhiều hình thức trực quan và giúp các nhà sáng tạo có thêm nguồn tư liệu để phát triển những sản phẩm mới.

Đó cũng là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại thay vì chỉ được lưu giữ trong bảo tàng.

Góp phần xây dựng công nghiệp văn hóa từ giá trị truyền thống

TP.HCM đang định hướng phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế quan trọng, trong đó thời trang là một trong những lĩnh vực trọng điểm.

Theo Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền, để đạt được mục tiêu này, cần xem dữ liệu văn hóa là nền tảng cho sáng tạo. Khi các cơ sở dữ liệu về trang phục truyền thống, hoa văn, chất liệu, kỹ thuật thủ công và hiện vật được số hóa và kết nối, cộng đồng sáng tạo sẽ có thêm nguồn lực để phát triển những sản phẩm văn hóa, du lịch và giáo dục mang bản sắc Việt Nam.

Tiếp nối di sản bằng sáng tạo và công nghệ

Hành trình của Nghệ nhân Phạm Văn Tuyền không chỉ là hành trình gìn giữ áo dài truyền thống mà còn là nỗ lực đưa di sản bước vào thời đại số.

Thông qua việc kết hợp giữa tri thức nghề truyền thống với công nghệ, ông mong muốn góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và quảng bá văn hóa Việt Nam.

Như chính thông điệp mà ông đã chia sẻ:

"Di sản chỉ thật sự có sức sống khi được gìn giữ bằng công nghệ, được tiếp nối bằng sáng tạo và được lan tỏa trong đời sống thông qua các sản phẩm của công nghiệp văn hóa. Khi đó, số hóa không chỉ lưu giữ quá khứ mà còn tạo ra tương lai cho văn hóa Việt Nam."